Umsögn Náttúruverndarstofnunar vegna Breytinga á Aðalskipulagi Fjallabyggðar 2020-2032 og endurskoðun á deiliskipulagi Leirutanga.
Í greinargerð kemur fram að markmið endurskoðunar er að búa betur um þá starfsemi sem fyrir er á svæðinu og kanna uppbyggingarmöguleika fyrir létta athafna- og hafnarstarfsemi á norðausturhluta tangans. Eldra skipulag byggði á því að steypustöð austast á tanganum yrði flutt í náinni framtíð. Vegna breyttra forsenda þarf endurskoðað skipulag að gera ráð fyrir áframhaldandi starfsemi steypustöðvar á svæðinu með viðeigandi skilmálum svo það falli sem best að aðliggjandi landnotkun. Jafnframt er lögð áhersla á að skoða hvernig svæðið geti nýst betur fyrir fjölbreytta ferðaþjónustu og útivist þannig að ólík starfsemi geti samræmst og styrkt heildarmynd og notagildi svæðisins.
Sérstök vernd – Leirur
Samkvæmt afmörkun skipulagssvæðisins, sem gerð er grein fyrir í greinargerð, kemur fram að suðurhluti þess liggur að leirusvæði sbr. vistgerðarkort Náttúrufræðistofnunar.1
Náttúruverndarstofnun bendir á að leirur njóta sérstakrar verndar samkvæmt ákvæðum 61. gr. laga nr. 60/2013 um náttúruvernd.
Í 61. gr. laganna er kveðið á um sérstaka vernd þeirra vistkerfa og jarðminja sem taldar eru upp í 1. mgr. og 2. mgr. sama ákvæðis. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins ber að forðast röskun þeirra náttúrufyrirbæra, sem undir greinina falla, nema brýna nauðsyn beri til og ljóst að aðrir kostir séu ekki fyrir hendi. Í greinargerð með frumvarpi til laga um náttúruvernd er með orðalaginu „brýn nauðsyn“ lögð áhersla á að einungis mjög ríkir hagsmunir geti réttlætt röskun og þá fyrst og fremst brýnir almannahagsmunir.
Náttúruverndarstofnun leggur áherslu á að fjallað sé um leirusvæðið í greinargerð með skipulagstillögunum og það komi fram hvaða leiðir verði farnar til þess að forðast rask þeirra sbr. 61. gr. náttúruverndarlaga og hvaða valkostir séu skoðaðir. Náttúruverndarstofnun bendir á að ef tillagan gerir ráð fyrir röskun á náttúrufyrirbærunum þarf að rökstyðja þá ákvörðun, tilgreina hvaða brýnu almannahagsmunir réttlæti röskunina og gera grein fyrir öðrum kostum sem skoðaðir hafa verið sem mögulegir valkostir við útfærslu framkvæmdarinnar og ástæðum þess að þeir urðu ekki fyrir valinu.
Vistgerðir og fuglalíf
Með vísan til vistgerðakorts Náttúrufræðistofnunar kemur fram að innan skipulagssvæðisins er að finna mikilvægar vistgerðir sem jafnframt geta verið mikilvæg búsvæði fugla.
Innan svæðisins er að finna vistgerðirnar Starungsmýravist, Víðikjarrvist og Snarrótarvist sem allar hafa mjög hátt eða hátt verndargildi og eru á lista Bernarsamningsins frá 2014 yfir vistgerðir sem þarfnast verndar.2
Í þessum tegundum vistgerða er líklegt að séu búsvæði fuglategunda sem eru ábyrgðartegundir Íslands eins og jaðrakan, lóuþræll, spói og stelkur.3
Náttúruverndarstofnun telur mikilvægt að í greinargerð tillögu komi fram hvað leiðir verði farnar til að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum á ofangreindar vistgerðir og búsvæði fugla.
Landfylling
Samkvæmt yfirlitsmynd af skipulagssvæðinu á bls. 5 í greinargerð er að sjá sem gert sé ráð fyrirlandfyllingu sem jafnframt skýrir stækkun skipulagssvæðisins úr 13 ha í 17 ha.
Í greinargerð skortir umfjöllun um landfyllingar sé ráð fyrir þeim gert. Varðandi landfyllingar vill Náttúruverndarstofnun benda á mikilvægi þess að það komi fram hvers konar efni þarf og hversu mikið efni þarf í landfyllinguna. Auk þess þarf að koma fram hvaðan á efnið að koma fyrir utan jarðgangnaefni ef við á jafnvel dýpkunarefni. Náttúruverndarstofnun bendir á að ef um landfyllingu er að ræða þá er um að ræða varp í hafið samkvæmt 9. gr. laga nr. 33/2004 um varnir gegn mengun hafs og stranda. Náttúruverndarstofnun vekur athygli á að samkvæmt 9. gr. laganna er varp efna og hluta í hafið óheimilt. Umhverfis- og orkustofnun getur þó, að fenginniumsögn Hafrannsóknastofnunar, veitt leyfi til að eftirtöldum efnum og hlutum sé varpað í hafið:
• a. Dýpkunarefnum
• b. náttúrulegum, óvirkum efnum, þ.e. föstum jarðefnum sem ekki hafa verið unnin efnafræðilega og samsett eru úr efnum sem ólíklegt er að losni út í hafsvæðið
• c. fiskúrgangi frá fiskverkunarstöðvum í landi, enda standi sérstaklega á.
Líffræðilegur fjölbreytileiki
Sveitarfélög gegna lykilhlutverki í verndun náttúrunnar. Þau standa nær samfélaginu og hafa áhrif á mörg þau stjórntæki sem skipta máli fyrir líffræðilega fjölbreytni svo sem skipulag, leyfisveitingar og landnýtingu.
Ný stefna stjórnvalda leggur áherslu á að líffræðileg fjölbreytni verði samþætt í alla ákvarðanatöku með vistkerfisnálgun að leiðarljósi.4 Það krefst virkrar þátttöku sveitarfélaga, sem geta með markvissri stefnumótun og samstarfi við náttúrustofur, tryggt að nýting og vernd fari saman.
Náttúruverndarstofnun hvetur sveitarfélög til að nýta þau verkfæri og stuðning sem í boði eru, og taka forystu í vernd líffræðilegrar fjölbreytni á sínu svæði til hagsbóta fyrir samfélagið, náttúruna og komandi kynslóðir.
Virðingarfyllst,
Skúli Þórðarson
verkefnastjóri
Axel Benediktsson
sérfræðingur
1. https://www.vefsja.is/?z=15.13&lat=66.14388399&lng=-18.91442287
2. https://www.vefsja.is/?z=15.13&lat=66.14388399&lng=-18.91442287
3. https://www.natt.is/is/midlun/utgafa/natturuminjaskra/forgangstegundir-fugla
4. https://www.stjornarradid.is/verkefni/umhverfi-og-natturuvernd/natturuvernd/liffraedileg-fjolbreytni/
Mynd: Smári
