Stjórnsýsla á villigötum: Þegar bókanir ganga gegn skriflegum samningum
Finnur Yngvi Kristinsson, fyrrverandi stjórnandi hjá Rauðku ehf.
Í ljósi bókunar bæjarstjórnar Fjallabyggðar um málefni Leyningsáss dags 26.febrúar síðastliðinn.
Sem fyrrverandi stjórnandi hjá Rauðku ehf. á árunum 2009-2018 og nú með umtalsverða reynslu af starfi sveitarstjóra frá árinu 2018 hef ég bæði innsýn í gerð samninga á milli Fjallabyggðar og einkaaðila frá árinu 2012 og þær kröfur sem gerðar eru til vandaðrar stjórnsýslu í dag.
Ég kom að þeim samningnum sem þarna voru gerðir en bókun bæjarstjórnar Fjallabyggðar frá 26. febrúar sl. varðandi slit á Leyningsási ses. gefur ríkt tilefni til alvarlegra athugasemda. Í bókuninni gerir meirihluti fulltrúa bæjarstjórnar tilraun til að endurrita söguna með því að fara frjálslega með staðreyndir sem hrekja má með einfaldri yfirferð á þeim samþykktum sem málið byggir á og ég hvet íbúa og aðra áhugasama til að skoða.
1. Ráðstöfun fjármuna var í samræmi við tilgang
Í bókun meirihlutans er fullyrt að 295 milljónum króna (um 500 milljónir á núvirði) hafi „ekki verið ráðstafað í uppbyggingu á skíðasvæðinu í Skarðsdal líkt og til stóð í upphafi“.
Samþykktirnar kveða skýrt á um að tilgangur sjálfseignarstofnunarinnar sé tvíþættur: Uppbygging skíðasvæðis (liður a) og uppbygging nýs golfvallar (liður b). Allt fjármagn sem Rauðka ehf. lagði til rann til þessara verkefna. Að bóka að fé hafi ekki farið í það sem „til stóð“ er meðvituð afvegaleiðing; það fór nákvæmlega í þau verkefni sem samþykktirnar skilgreindu og bæjarstjórn staðfesti á sínum tíma með stofnsamþykktum Leyningsáss ses.
Fullyrðing bæjarstjórnar er því röng. Ákveðið var í stofnsamþykktum að verja 295 milljónum króna í verkefnin. Allt framkvæmdafé fór því í þessi verkefni, Rauðka efndi sitt framlag að fullu.
2. Villandi tilvitnun í 4. grein
Bókun bæjarstjórnar reynir að takmarka ábyrgð bæjarfélagsins á viðhaldi með því að vitna í 4. grein samþykkta Leyningsáss. Þar er fullyrt að aðkoma bæjarins hafi verið „afmörkuð“ við tiltekið rekstrarframlag. Hér er um að ræða svokallað „cherry-picking“ þar sem lykilsetningu er sleppt úr textanum til að breyta merkingu hans.
Hið rétta er að í 4. grein segir að gert sé ráð fyrir að Fjallabyggð muni áfram styrkja reksturinn með fjárframlögum sem verði „ekki lægri en þau voru fyrir“, en verða þannig mögulega hærri. Með því að sleppa þessum varnagla og kalla framlagið „afmarkað“ í opinberri bókun, er verið að hliðra til merkingu samningsins til að réttlæta það sem bæjarstjórn kallar forsendubrest, þegar raunin er sú að bærinn bar áframhaldandi ríka ábyrgð á rekstrarhæfi skíðasvæðisins og gekkst undir það í samþykktum Leyningsáss ses.
Gögn málsins eru hinsvegar skýr um að gjafafé Rauðku ehf. til verkefnisins takmarkaðist við alls 300 milljónir. Þar af 5 milljónir í stofnfé og 295 milljónir í framkvæmdafé.
3. Enginn forsendubrestur hjá samningsaðila
Í bókuninni er hugtakið „forsendubrestur“ notað yfir þá staðreynd að bæjarfélagið þurfi nú að bera kostnað af áframhaldandi uppbyggingu og viðhaldi skíðasvæðisins eftir að framkvæmdafé sem lagt var til af Rauðku kláraðist. Hér er vegið að rótum samningsins með villandi hætti.
Í samkomulaginu og samþykktum Leyningsáss er hvergi kveðið á um skyldu Rauðku ehf. til að leggja fram frekara fjármagn en þær 300 milljónir sem þegar hafa verið greiddar. Rauðka ehf. uppfyllti sínar skuldbindingar að fullu við greiðslu framlagsins.
Það að rekstur og viðhald innviða krefjist frekara fjármagns er eðlilegur hluti af rekstri samfélagslegra innviða, en felur engan veginn í sér að samningsaðilinn hafi brugðist skyldum sínum. Að kalla það „forsendubrest“ þegar samstarfsaðili gefur samfélaginu hálfan milljarð (á núvirði samkvæmt bæjarstjórn) en neitar að gerast ótæmandi varasjóður fyrir viðhaldsskuldir bæjarins, er því tilbúningur og hrein ósvífa.
4. Bein aðkoma og upplýst ákvörðunartaka
Bókunin gefur til kynna að bæjarfélagið sé nú að „stíga inn“ í verkefni vegna aðstæðna sem hafi skapast án þeirra vitundar eða aðkomu. Þetta stríðir gegn 9. grein samþykkta félagsins, þar sem kveðið er á um að bæjarstjóri Fjallabyggðar skuli að jafnaði sitja í stjórn Leyningsáss.
Bæjarfélagið hefur því í gegnum sinn æðsta embættismann tekið þátt í hverri einustu ákvörðun um forgangsröðun fjármuna milli fjárfestingar í golfvelli og skíðasvæðis og ákvarðanir er varða viðhald og rekstur svæðisins í rúman áratug. Það er því ekki hægt að halda því fram í bókun að ástand mála eða ráðstöfun fjár sé eitthvað sem komi bæjarstjórn á óvart eða sé á ábyrgð annarra.
5. Samfélagsleg ábyrgð eða pólitísk sjálfshól?
Niðurlag bókunar bæjarstjórnar er sérstakt rannsóknarefni. Þar lýsir bæjarstjórn því yfir að hún hafi þurft að „axla ábyrgð“ og „stíga inn í verkefnið“ eins og hún væri að bjarga málum sem hún beri enga ábyrgð á sjálf eða hafi ekki haft neina aðkomu að. Þarna er hreinlega litið fram hjá þeirri staðreynd að bærinn er nú að taka við eignum og uppbyggingu þar sem beint fjárframlag einkaaðila er metið á hálfan milljarð króna á núvirði (samkvæmt bæjarstjórn), eignum sem Rauðka ehf. fjármagnaði og afsalaði á óeigingjarnan máta til samfélagsins í þágu íbúa þess.
Það er kaldhæðnislegt að sjá bæjarstjórn í bókuninni hrósa sjálfri sér fyrir eigið örlæti þess efnis að hafa tekið við þessari gjöf og þakka fyrir framlag ótengdra aðila á sama tíma og bókunin er notuð til að kasta rýrð á þann aðila sem gerði heildar uppbygginguna mögulega.
Að þakka einum gefanda en sverta annan í sömu bókun er ekki vönduð stjórnsýsla; það er ómálefnaleg hlutdrægni gerð með, að mér virðist, augljósum pólitískum ásetningi af óheiðarlegum og ósvífnum kjörnum fulltrúum Fjallabyggðar sem virðast gera tilraun til að endurskrifa söguna sér í hag.
6. Hugsanleg bótaskylda og eftirmálar
Þegar stjórnvöld bóka opinberlega með þeim hætti sem hér hefur verið lýst, vaknar sú spurning hvort verið sé að undirbúa jarðveginn fyrir frekari vanefndir á hinu víðtæka fimm hliða samkomulagi frá 2012. Rauðka hefur uppfyllt sínar skyldur, en bæjarfélagið hefur ekki efnt sinn hluta. Þvert á móti hefur bæjarstjórn sýnt með gjörðum sínum í öðrum málum að hún hefur jafnvel ætlað sér með ásetningi að brjóta á samkomulaginu og sú ásýnd virðist kristallast með þeirri vanvirðingu sem birtist í bókun meirihluta bæjarstjórnar.
Skaðabótaábyrgð sveitarfélaga getur orðið virk ef sýnt er fram á að stjórnvaldið hafi misnotað vald sitt eða viðhaft ólögmæta háttsemi til að valda samningsaðila tjóni eða sýna honum óréttlæti. Að búa til opinbera frásögn sem stríðir gegn skriflegum gögnum gæti hæglega flokkast sem slík háttsemi.
Í stað þess að verja hagsmuni íbúa, stuðla að framþróun og hvetja fjárfesta til uppbyggingar, gæti bæjarstjórn með þessari bókun verið að stofna bæjarsjóði bótaskyldu og um leið draga úr áhuga annarra fjárfesta til þátttöku í samfélaginu.
Niðurstaða
Í stjórnsýslu eru mistök mannleg, en það er ekki hægt að sætta sig við að stjórnvöld noti opinberar bókanir til að endurskrifa sögu í þeim tilgangi að upphefja eigið ágæti á kostnað annarra. Að bóka með þeim óheilindum sem hér hafa verið rakin, með því að vitna takmarkað í gögn og hundsa eigin stjórnarsetu, stríðir gegn vönduðum stjórnsýsluháttum.
Þegar bæjarstjórn kýs að ráðast að heiðri þeirra sem hafa lagt fjármuni, líf og sál í framgang samfélagsins, með rökum sem hrekja má með bæjarstjórnar eigin undirrituðu samningum, er vegið að grundvallartrausti í samfélaginu. Slík vinnubrögð eru stjórnsýslunni ekki til sóma, geta orðið samfélaginu dýrkeypt og eiga aldrei að viðgangast.
Fundagerð bæjarstjórnar 26. febrúar 2026
https://trolli.is/wp-content/uploads/2026/03/Baejarstjorn-Fjallabyggdar-268.-fundur-26.02.2026-_-Fjallabyggd.pdf
Fimm hliða samkomulag Rauðku ehf og Fjallabyggðar 28.apríl 2012
https://trolli.is/wp-content/uploads/2026/03/Samkomulag_Fjallab_Raudka.pdf
Samþykktir Leyningsáss 20.maí 2012
https://trolli.is/wp-content/uploads/2026/03/Samthykktir-Leyningsass-ses-dags.-20.-mai-2012.pdf
