Á forsíðumyndinni hér ofar sjáum við bæjarskemmu sumarvinnustráka vinna við mikið hreinsunar og fegrunarátak í lok 1970. Unnið var hörðum höndum við að rífa gamla brakka og bryggjur og flest öllu síðna keyrt á haugana. Minnist þess þó, að þarna var líka fornleifafræðingur sem hét Frosti Fífill og vorum við strákarnir einnig í því að aðstoða hann við að bjarga sögufrægum munum úr rústum síldarævintýrisins.
Bæjarvinnu draugur við Skaftaplan!
Þessi draugasaga gerist um miðjan dag við niðurrifs og hreinsunarvinnu á svæðinu allt um kring gamla húsið hans Skafta á Nöf. Á myndinni hér neðar sést aðeins í endann á löngum og mjóum hvítmáluðum tveggja hæða síldarbrakka, á bak við íbúðarhús og skrifstofu Skafta.
Þetta hús var hér áður fyrr mest notað sem gistiaðstaða fyrir síldarstúlkur og aðra starfsmenn. Sumir segja að þetta hús hafi verið kallað “Langa Vitleysa” og aðrir nefna einnig nafnið “Eilífðin”.
Með okkur bæjarvinnu guttunum var tónlistarmaðurinn og vörubílstjórinn Sturlaugur Kristjánsson og hann er að reyna að ljúga að okkur að það sé draugur inni í fyrrverandi verbúðarhúsi síldarstúlknanna hans Skafta á Nöf.
Hann manar okkur að fara inn og gá að þessu og við læðumst hljóðir inn langan dimman gang og svo allt í einum sjáum við og heyrum í gömlum karli í götróttri lopapeysu, sem situr á rúmi og er að dunda sér við að riða net.
Karlinn lítur upp og ræskir sig, en segir ekkert og við hlupum út náfölir og skelkaðir. Stúlli hló mikið af okkur og svo ræddum við málin og áttuðum okkur á því að við héldu allir að þessi háaldraði sjóari hefði verið löngu dauður. En greinilega ekki og honum var ekkert vel við að missa vinnuaðstöðuna sína þegar brakkinn var rifinn.
Við höldum nú áfram að minnast á ýmsa skemmtilega bæjarskemmukarla og samtímis nefnir pistlahöfundur ýmislegt skondið úr eigin bæjarvinnuferli.
Vinnudagurinn hjá okkur strákunum byrjaði oftast með því að við söfnuðumst saman rétt fyrir kl. 07 á kaffistofunni í áhaldahúsinu og síðan komu flokksstjórar og bæjarverkstjóri og deildu út verkefnum dagsins. Held að óhætt sé að segja að starfssvið bæjarverkstjóra yfir sumartímann hafi verði hrikalega erfitt og krefjandi starf, þegar starfsmannafjöldinn skyndilega margfaldaðist og tíminn er knappur í að leysa öll verkefni, strax eftir að vetur konungur sleppti firðinum fagra úr sínu heljargripi.
Það hefur verið hefð í áratugi að krakkar séu í bæjarvinnu á sumrin og alltaf jafn gaman að sjá svona vinnuhópa út um allan bæ.
Myndirnar hér neðar sem Steingrímur Kristins tók um miðja maí, líklega í kringum 1978-80 sýna okkur að bæjarstarfsmenn voru oft í erfiðum verkefnum við að berja ís og krap úr niðurföllum á götum bæjarins og jafnvel að aðstoða okkur KÁESS-inga við að grafa upp gamla malarvöllinn.
ATH. Smelltu á mynd og hún birtist þér stærri.
Ljósmyndari Steingrímur Kristinsson. (SK)
Mín tvö fyrstu bæjarvinnusumarár var Gísli Þorsteinsson bæjarverkstjóri og síðan tók Hreinn Júlíusson við af honum og hafði Hreinn oft sér til aðstoðar hin unga og efnilega Guðna Magga Sölvason, sem seinna tók við þessari erfiðu bæjarverkstjóra stress vinnu.
Vinnutækja og bifreiða kostur bæjarins var á þessum árum bæði gamall og slitinn og minnst var t.d. á gamla skurðgröfu í fyrri hluta sem var kölluð Beinið, sem líkist gröfunni á þessari mynd.
Eina nýmóðins tækið á þessum árum var forláta JCL skurðgrafa sem áðurnefndur Guðni Maggi stýrði og oft var hraðinn á sumar framkvæmdunum slíkur, að stundum þurfti maður að búa til gröfustjóra úr 15-16 ára guttum eins og mér. Man að eitt sumarið er Guðni Maggi settur í það að kenna mér á risastóra Braut skurðgröfu með engu hjóladrifi, sem notuð var til að grafa upp götu uppfyllingarefni fram í Hólsdal á vörubíla.
Guðni gaf sér um 45 mínútur í þetta og svo var ég bara skilin eftir þarna og látinn æfa mig smástund á þessar 10 stangir sem hreyfðu skóflu sem tók minnst 2 tonn í einu. Sló sundur einn eða tvo vörubílapalla áður en ég náði tökum á þessu. Hef aldrei verið eins hræddur á ævinni eins og þegar ég var í þessari grófu upp á háum malarhaugum suður í Hólsá.
Gísli Þorsteins var mikill kúplinga og bremsuníðingur!
Gísli var oftast hress og kátur og mjög góður verkstjóri, en stundum alveg svakalega stressaður og Biggi Björns sem var lengi vel véla og tækja viðgerðarmaður, ásamt Ernst Kobbelt í bæjarskemmunni á Norðurgötunni, sagði mér, að Gísli væri alveg hrikalegur kúplínga og bremsu níðingur, alltaf með annan fótinn á þessum pedölum og það færi minnst einn kúplingsdiskur og margir bremsuborðar á hverju sumri.
Ég og Björn Hreiðar Guðmundsson (Bjössi Jósefínu) unnum saman nokkur sumur hjá bænum. Bjössi var á stórri traktorsgröfu, sem var mikið notuð í að moka möl í steypuvél sem ég stjórnaði lengi vel. Við hittumst oft heima á tröppunum hjá honum á Laugarveginum kortér í 7 og tókum eina sígó og fengum kaffi hjá Jósefínu áður en við fórum saman í vinnuna á gröfunni sem var lagt yfir nóttina á túninu norðan við íbúðarhús Gísla bæjarverkstjóra.
Einn rigningar morguninn, sjáum við Gísla koma á fleygiferð heiman frá sér á Laugarveginum og fara inn í litla gula Mazda bæjarvinnu pallbílinn sinn, sem stóð á bílastæði norðan við húsið.
Brumm…..brumm…… og svo tilheyrandi kúplingaóhljóð, en svo kom skyndilega í ljós að bíllinn var víst í bakkgír og hvarf hann sjónum okkar Bjössa… fram af stæðinu og niður bakkann og svo svo lauk þessum óvænta aftur á bak túr með því að bíllinn stóð hálfur inn í garðinum hjá Hannesi Bald, niður á Hafnartúni 2.
Gísli er alveg fjúkandi reiður út í þennan andsk… bíl og skipar Bjössa að draga sig upp, því hann vildi ekki bakka í gegnum garðinn hjá nágrönnum sínum, þeim Maddý og Höddu. Þetta tókst ekki vel því traktorsgrafan spólaði bara í blautri drullu og rann síðan niður á sama stað og framan á gula bílinn hans Gísla.
Nú voru góð ráð dýr, en Gísli var með talstöð í bílnum og gat kallað til sín stóran veghefil, sem var þarna nálægt…. en hann fór síðan líka sömu leið niður fyrir bakkann á gröfuna hans Bjössa.
Síðan var Gísla nóg boðið og lét sækja jarðýtu sem dró upp allt draslið.
Kranaslys í Skútudal!
Þessi föstudagur byrjaði eins og hver annar steypu vinnudagur, það eina sem var óvenjulegt var að í þetta skiptið vorum við að ljúka við að steypa upp 8 köntuð snjóflóðavarnar kjarnorkubyrgi yfir hitaveitudælurnar upp í Skútudal. Stóri Link-Belt kraninn sem Steingrímur átti í kompaníi með Guðmundi Skarphéðinssyni, var notaður eins og vanalega, en hann er á þessum tíma í umsjón Þormóðs Ramma H/f og og þá hétu kranastjórarnir, Birkir og Salli.
Þegar búið var að steypa, var kraninn notaður í að lyfta tveimur ekkert svo stórum lokum á brunn þarna rétt hjá. Við stóðum nokkrir saman ofan á fyrra brunnslokinu, þegar seinna lokið lenti skakkt ofan á brunninum og rann síðan skyndilega af kantinum og við það kipptist kraninn niður og malarundurstaðan gaf sig og kraninn fer á hliðina og lendir rétt hjá brunninum.
Guði sé lof urðu engin veruleg slys á fólki. Kranastjórinn náði að henda sér út úr stýrishúsinu sem fór á kaf í jörðina og Jónas í Rauðku sem var verkstjóri hitaveitunnar, meiddi sig aðeins í öxlinni, þegar einhver hreinlega henti honum niður af lokinu, þegar við sáum kranann falla beint að brunninum.
Hvar í andskotanum er talstöðin?
Við ungu strákarnir sem vorum að vinna upp í Skútudal, drifum okkur bara heim og skelltum okkur á ball sama kvöld. Þar fengum við eftirfarandi fréttir…
.. Seinnipart sama dag vildu Gísli, Jón á Hóli og Stebbi gamli skreppa suður í Skútudal og kíkja á þetta slys. Allir farnir heim og enginn í skemmunni og guli þriggja sæta litli pallbíllinn hans Gísla, stendur inni á verkstæðisgólfinu. Gísli ákveður að taka hann, því Biggi Björns og Ernst Kobbelt voru alltaf svo snöggir að laga allt sem kom þarna inn.
Ferðin gekk vel suður og upp eftir en á leiðinni til baka niður Skútudalinn, komst Gísli af því af hverju bíllinn var inn á verkstæði. Hann var nefnilega bremsulaus og þessir þrír gömlu bæjarvinnu refir náðu að henda sér út úr bílnum áður en hann endaði ofan í skurði. Enginn slasaðist og Gísli fer bölvandi ofan í skurðinn og slítur upp bílhurðina til þess að kalla á hjálp í gegnum talstöðina.
Gísli: Hvar í andsk…… er talstöðin ????…
… og Jón á Hóli svarar skömmustulega:
Ertu að meina þetta ???…..
Þá hafði Jón í fáti sínu gripið í talstöðina til þess að halda sér í eitthvað og rifið hana með sér þegar hann kastaði sér út úr bílnum.
Þessi eðalmenni þurftu síðan að ganga langleiðina heim í rengingarsúld og kulda og var bjargað af einhverjum bæjarbúa sem var á rúntinum suður við Hólsárbrú.
Ljúfmennið og rólyndismaðurinn Elli í vatninu!
Elli Gústa var rétt eins og Jón á Hóli sérfræðingur á sínu svið þegar kom að vatnsleiðslum bæjarins.
Hann var mikið ljúfmenni og mér er það svo eftirminnilegt að hann var alltaf flottur og hreinn í sínum vinnufötum. Þó svo að við værum að grafa skurði í húsagörðum eða laga vatnsleka með tilheyrandi moldarleðju, spurning hvort að hann skipti um galla þegar hann fór heim í hádegismat.
Eitt sumar ákveður Elli óvænt að hann ætli að taka sér smá sumarfrí, kannski eins og eina viku eða svo. Aðstoðarmaður Ella tók við vatnsvandræðum bæjarins þessa viku.
Við vorum 4 sumarguttar kallaðir út, af bæjarverkstjóranum og sendir með aðstoðarmanni Ella upp á Túngötu. Stór leki var undir gangstétt norðarlega í götunni, beint á móti sjoppunni hennar Nönnu Franklín.
Vatnið flæddi undan gangstéttinni, sem ég var látinn brjóta upp með loftpressu, en þarna er bara sandur undir öllu eins og alls staðar á eyrinni og gangstéttarbrotin hrundu nú niður í holuna.
“Við verðum að skúfa fyrir vatnið og það á stundinni” öskrum við guttarnir á vatnsvandamálafræðing bæjarins þessa vikuna.
“Það er ekki hægt” svarar hann, “ég veit bara um einn krana upp í Þormóðsbrekku, sem getur lokað þessu, en þá fer líka vatnið af hálfum bænum og frystihúsinu, það verður allt brjálað ef ég loka á allt saman“.
“Strákar! Þið verðið að hoppa niður í holuna og reyna að finna lekann og lyfta svo rörinu upp.”
Andsk…… hugsum við allir þrír, en gerum eins og okkur er sagt og stuttu seinna þegar við stöndum bölvandi í ísköldu vatninu upp fyrir mitti…
Nei men…. birtist þá ekki Elli Gústa, eins og himnasending, í bláum vinnubuxum og bláum vinnujakka í stíl.
Hreinn og nýstraujaður galli , hann var jú í sumarfríi.
Elli gengur að okkur í holunni og horfir dágóða stund til skiptis á okkur í vatninu og á aðstoðarmann sinn.
Síðan segir hann sallarólegur:
“Strákar!
Af hverju skrúfið þig ekki fyrir vatnið?“
Síðan bætti hann við : “Það er krani þarna á horninu hjá Sigga Benna, skáhallt á móti Alþýðuhúsinu.”
Við þangað, “grafið hér” sagði Elli og benti með fætinum. Mikið rétt eftir 2 mínútur komum við beint niður á kranann.
Rennandi blautir og kaldir bölvuðum við sumarvinnu guttarnir öllu í sand og ösku og með vatns aðstoðarmanna morð í huga, skrúfuðum við fyrir vatnið.
Elli brosti bara og hélt svo áfram að vera í sumarfrí í sínum fína vinnugalla.
Grafa skurði fyrir Hitaveitu Siglufjarðar
Þegar ég var 13 eða 14 vetra gamall, sótti ég um sumarvinnu hjá nýstofnaðri Hitaveitu Siglufjarðar, en var þá talin of ungur í erfiða skurðgraftar vinnu. Ég hafði ekki sótt um neitt annað og var of seinn að skrá mig í aðra bæjarvinnu. Gerðist ég þá vinnumaður inn í Fljótum hjá Pétri á Hraunum fyrripart sumars og lærði þar að keyra flottan Zetor traktor. Svo vantaði skyndilega fleiri menn í að handgrafa skurði við heimahús, því það lá mikið á að geta tengt sem flest hús við veituna fyrir komandi vetur.
Kristján L. Möller frændi minn var þar verkstjóri þetta sumar og vorum við guttarnir alla daga að handgrafa rúmlega eins metra djúpan skurði út um allan bæ, því ekki var hægt að koma með stórar vinnuvélar inn garða og valda þar óþarfa skemmdum. Hér vorum við einnig handlangarar fyrir karla sem voru að sjóða saman þessi rör og hjálpa til við að einangra samskeytin með sérstakri efnablöndu sem þandist út og harðnaði í samskeyta plastmótum.
Það fór nokkuð mikið af þessu efni til spillis í allskyns sprengju tilraunir hjá okkur sumarstarfsmönnunum.
Eitt skurðgraftar verkefni, sem lá mikið á að ljúka, er mér þó mjög svo eftirminnilegt, en það var að Stjáni frændi komst að samkomulagi á mánudagsmorgni við mig og þrjá aðra vinnufélaga á svipuðum aldri. Að ef okkur tækist að ljúka sem allra fyrst að grafa nokkuð langan 1 metra djúpan skurð, frá Aðalgötunni og í beina línu að steinsteypustéttinni við Barnaskóla Siglufjarðar, þá mættum við eiga frí á launum út vikuna að verki loknu.
Seinnipart þriðjudags vorum við búnir að grafa þennan langa skurð, þetta gekk fljót og vel fyrir sig, einn af okkur fór á undan með haka og braut upp örþunnt lag af jarðveg, síðan mokuðum við hinir léttilega upp sandinum sem öll Eyrinn er byggð á. Stjáni hafði alveg gleymt þessu atriði þegar hann gaf okkur þessa akkorðs vinnu, hann reyndi eitthvað að semja sig frá þessum verkstjóra mistökum sínum, en við mótmæltum allri sem einn og hann neyddist til að standa við orð sín.
Bæjarvinnu hrakfallasögur!
Eitt sumar var mér treyst fyrir Zetor traktor með loftpressu aftan á og stórri oddhvassri skúffu að framan. Er eitthvað mikið að flýta mér úr kaffipásu niður við bæjarskemmuna og gleymi skúffunni á traktornum, þegar ég bakka og beygi samtímis.
Heyri svakalegt óhljóð og þegar ég lýt fram á við, sé ég mér til mikillar skelfingar að ég hef skorið upp allt aftur brettið á rauðum Ford Tánus bíl, frá hurðinni farþegamegin og alveg aftur að skottinu á bílnum.
Þetta leit út eins og ég hefði verið að opna sardínudós með traktorsskúffu…..
“GUÐ MINN ALMÁTTUGUR…. ÆPI ÉG YFIR MIG SKELKAÐUR…..
ÞETTA ER TÁNUSINN HANS BIGGA BJÖRNS! “
Þetta gat ekki orðið verra, því ég var svo skotinn í Dísu dóttur hans þetta sumarið og ég var við það að bresta í grát, því mitt unglingalíf á Siglufirði var einfaldlega búið á þessu augnabliki. Ég sá fyrir mér að ég yrði hreinlega að flytja til Ólafsfjarðar, áður en Lágheiðinni yrði lokað…
… Stappaði í mig stálinu og fór svo skjálfandi af hræðslu inn til að segja Bigga Björns frá þessu slysi. Hann var nú alltaf með einhvern grallarasvip alla daga, en núna gat ég ekki lesið neitt úr andlitinu á honum og við fórum út að skoða þetta.
Biggi stendur þarna alveg gáttaður á þessu og spyr fyrst: Hvernig fórstu að þessu drengur? Eftir ámátleg og aum svör frá mér, bætir hann síðan við hughreystandi:
Þarna varstu nú heppinn Jón Ólafur…….þetta bretti var ónýtt og ég var að panta nýtt að sunnan í síðustu viku…..
ha, ha……svo klappaði hann mér bara á öxlina og fór aftur inn í áhaldahús til að laga bílana hans Gísla Þorsteins.
Nokkrum vikum seinna tókst mér einnig að keyra á skærgulu splúnku nýju Löduna hans Alla Mó, á skrítnum vélknúnum hjólbörum sem notaðar voru við steypuvinnu í Grundargötunni. En það var líka fyrirgefið, Alli var svo góðhjartaður sósíalisti.
Nonni Björgvins (Ekki Sínu)
Þessi saga gerist í Bæjarskemmunni snemma morguns, en byrjaði í rauninni í Danmörku nokkrum vikum áður…
Verð að viðurkenna orðstír minn sumarið 1978, sem ég hafði á Sigló og líklega á Norðurlandi vestra, var ekki glæsilegur og það gat oft verið ansi óþægilegt að sumt barst út um allan bæ. Sem viðkvæmur unglingur vildi maður ekki að mamma sín eða ömmur fengu fréttir af þessari vitleysu. Það var oft dularfullt hvað bæjarlínan var skilvirk og fljót í förum, samt var hún ekki stafræn eins og allt annað í dag.
Hafði það á móti mér í þetta skiptið að eiga mér fullorðin alnafna í bæjarvinnunni og að Sigló er svo lítill og krúttlegur bær.
Einn föstudagsmorgun þremur vikum eftir að ég kom heim frá Danmörku kl. 06.45 mæti ég nývaknaður og úrillur á kaffistofuna í Bæjarskemmunni. Um leið og ég birtist fóru allir að skellihlægja og ég stóð þarna eins og asni og var að spá í hvort ég væri í öfugri peysu eða eitthvað svoleiðis.
Svo tekur trésmiðurinn og bæjarstarfsmaðurinn Jón Björgvinsson, sem oftast var kallaður Nonni Sínu til orða og segir:
Það hringdu einhverjar danskar stelpur í mig í gærkvöldi… þær höfðu víst hringt á símstöðina og spurt um þig, en það er náttúrulega bara einn Jón Björgvinsson í símaskránni og það er ég…
Stóð þarna enn í hurðargáttinni í sjokki og var að hugsa: “en hún sagðist vera á pillunni” svo ranka ég við mér þegar allir eru hlæjandi aftur og svo hreyti ég út úr mér: “og hvað?.., Hvað vildu þær ????
Nonni Sínu: “Það veit ég ekkert um…….. ég kann ekki dönsku… ha, ha, ha.”
Um hádegi vissi allur bærinn um þetta… en ég hef enn í dag ekki hugmynd hvað þær vildu þessar dönsku, en þessi saga bætti svo sem ekki orðstír minn í bænum.
En ég hefndi mín á alnafna mínum og lét skrifa fullt af kók og póló á Nonna Sínu í Veiðafæraverzlun Sig Fanndal, það sem eftir var sumars. Var með reikning þar og það stóð oftast, en ekki alltaf á mínum reikningi:
Nonni Björgvins (ekki Sínu).
Höfundur samantektar:
Jón Ólafur Björgvinsson
Sjá meira söguefni eftir sama höfund hér:
https://trolli.is/author/nonni/
Forsíðu ljósmynd:
Steingrímur Kristinsson.
Allar ljósmyndir eru birtar með leyfi frá ljósmyndaranum og Ljósmyndasafni Siglufjarðar.
Heimildir:
Vísað er í ýmsar heimildir í greinartexta.
